آخرین مطالب
پربازدیدترین مطالب


۲۱ تیر ۱۳۹۶

نگاه ۶۰

طنزپژوهی


دهخدا، از چرند و پرند تا لغت نامه


میرزا علی اکبر خان قزوینی فرزند خانباباخان از مالکان متوسط الحال قزوین در سال ۱۲۵۷ در تهران به دنیا آمد و در سال ۱۳۳۴ بعد از عمری خدمت فرهنگی به ایران درگذشت. اگرچه دهخدا یکی از شاخص‌ترین چهره‌های طنز ایران و بخصوص دوران مشروطه است، اما به دلیل کار عظیم او در فراهم کردن لغت‌نامه بزرگ زبان فارسی به عنوان ادیب شناخته شده است. او در مدرسه علوم سیاسی درس خواند و همراه معاون الدوله غفاری وزیر مختار ایران به کشورهای بالکان رفت و پس از دو سال و نیم به ایران برگشت و در انقلاب مشروطه حضوری فعال داشت. بی هیچ تردیدی دهخدا را می‌توان بانی و موسس طنزسیاسی روزنامه نگاری در ایران ذکر کرد. ویژگی مهم دهخدا در طنز نخست استفاده او از ادبیات عامیانه و دیگر استفاده از شخصیت پردازی و مخاطب قرار دادن عامه مردم بود. او که همراه میرزا جهانگیرخان صوراسرافیل در بناکردن نشریه صوراسرافیل نقش داشت، با نوشتن ستون طنز « چرند و پرند» برخی از بهترین نوشته‌های طنز فارسی را برای طنزنویسان ایرانی به یادگار گذاشت. باباشمل، مهندس گنجه‌ای در موردش گفته است: « در ایران سردسته طنزنویسان که مسلما هم ذوق داشته و هم معلومات مرحوم دهخدا بوده است. و حقی که آن مرحوم به گردن مطبوعات داشته بخصوص آن دسته از نویسندگانی که زبان ترکی نمی‌دانستند، انکار نکردنی است.» به عقیده باباشمل دهخدا متاثر از روزنامه ملانصرالدین بود که در قفقاز منتشر می‌شد. برای دوستداران طنز حلزون، تصاویری از دهخدا را هدیه می‌دهیم. این تصاویر به همت بیژن اسدی پور در نشریه ارزشمند دفتر هنر منتشر شده و ما برای بازنشر آن از وی اجازه گرفتیم و همین جا از ایشان تشکر می‌کنم.

 

جوانی علی اکبر دهخدا، عکس از آرشیو صدرالدین الهی

 

میرزا علی اکبر خان، سال‌های کوشش وی برای لغت‌نامه

 

دهخدا با حسین دانش، استانبول، ۱۲۸۹ خورشیدی برابر۱۹۱۰ میلادی

 

 

دهخدا سال های میانسالی، عکس از آرشیو ولی الله درودیان و مهرداد شمشیربندی

 

عکس دهخدا از مجموعه “همنوا با مرغ سحر” کار بلقیس سلیمانی

 

 

 

 

دکتر محمد معین و دکتر صدرالدین الهی، فیش‌های لغت نامه دهخدا، عکس از آرشیو خانم وآقای دکتر الهی

 

دهخدا در روزهای پایانی، ۱۳۳۴ خورشیدی،عکس از صدرالدین الهی

 

پایان کار مرد بی پایان فرهنگ و طنز فارسی

 

 

دهخدا درجوانی

 

 

علی اکبردهخدا ۱۳۳۰

 

دهخدا، تیتی (گیتی)، محمد معین، خرداد ۱۳۳۴