آخرین مطالب
پربازدیدترین مطالب


۱۷ بهمن ۱۳۹۶

سخیداد هاتف

طنز افغانستان


کتابچه‌ی عقلاطون| صدوبیست‌ونهم | می‌گوییم نمی‌شویم ولی می‌شویم


 

 

 

اخیرا یکی از رهبران سازش ناپذیر افغانستان (حدودا شانزده میلیون رهبر سازش ناپذیر داریم) در سخنرانی آتشینی گفت:

“ساکنان این آب و خاک مقدس هرگز به بیگانگان تسلیم نخواهند شد”.

در وضعیت‌های نرمال وقتی این‌گونه سخنان از دهان این رهبران سازش ناپذیر بیرون می‌آیند، کسی توجهی نمی‌کند. همه می‌دانند که آدم وقتی سازش ناپذیری را ناموس خود بداند، از این حرف‌ها هم می‌زند. ولی حالا وضعیت نرمال نیست. عرض شود که کدام خداناترس این جمله‌ی سازش ناپذیرانه را ترجمه کرده و به بیگانگان داده است. بیگانگان از این سخن ناراحت شده است.

توضیح: قاعده در زبان فارسی این است که بگوییم “بیگانگان ناراحت شده‌اند”؛ یعنی وقتی مبتدای جمله جمع است فعل نیز باید به صورت جمع بیاید. اما در افغانستان بسیاری بر این باورند که آوردن فعل جمع برای یک مشت بیگانه خلاف غیرت افغانی است. این است که در اخبار ما می‌خوانید:

“ده‌ها هزار سرباز امریکایی به افغانستان آمد و در نتیجه یک نفر به شهادت رسیدند”.

(ملاحظه می‌کنید که ما فعل جمع را برای یک شهید گرامی خویش به کار می‌بریم؛ چون شایسته‌اش هست. اما آن را از هزاران بیگانه دریغ می‌نماییم).

بیگانگان وقتی شنید که “ساکنان این آب و خاک مقدس هرگز به بیگانگان تسلیم نخواهند شد”، خیلی عصبانی شد و گفت:

“یعنی چه که تسلیم نمی‌شوند؟ مگر ما این‌جا برای بازی و مزاح آمده‌ایم؟ وقتی قرارشان این بود که هرگز به ما تسلیم نشوند، از اول به ما اطلاع می‌دادند که این قدر پول مصرف نمی‌کردیم و زحمت نمی‌کشیدیم”.

گاهی دل آدم برای بیگانگان می‌سوزد. چون بیگانگان معمولا متوجه نیست که وقتی رهبران سازش ناپذیر ما سخنی می‌گویند، سخن‌شان تفسیر کار دارد. به همین خاطر، من سعی می‌کنم این جمله را تفسیر کنم:

ساکنان این آب و خاک

آب و خاک را که می‌دانید. دیگران وقتی به وطن خود نگاه می‌کنند چیزهایی نظیر آسمان‌خراش، سرک پخته (آسفالت)، کارخانه، طیاره، پایه‌ی برق، لوله‌ی گاز، برج تلفون، فروشگاه‌های بزرگ، راه آهن و موترهای لوکس می‌بینند. ما وقتی می‌خواهیم در باره‌ی افغانستان حرف بزنیم، چیز دیگری به چشم‌مان نمی‌آید جز آب و خاک. البته آبش مربوط به دهه‌های قبلی است. خاکش را هنوز هم داریم. بعد، در این آب و خاک مردمانی زندگی می‌کنند که به معنای واقعی کلمه “ساکن”اند. از قرن اول هجری تا حالا یک سانتی‌متر حرکت نکرده‌اند. می‌خواهم خدمت بیگانگان عرض کنم که نگران نباشید. از ساکنان آب و خاک که نباید ترسید.

مقدس

این یک صفت زاید است که معنای خاصی ندارد. در افغانستان تقریبا هیچ چیزی را نمی‌توان که مقدس نباشد. شما به یک کودک سه ساله یک سیب بدهید و از او بخواهید که به آن دندان بزند و بعد دو صفت برای آن سیب بگوید. می‌گوید:

“سیب مقدسِ شیلین” (شیرین را هنوز نمی‌تواند درست تلفظ کند اما مقدس را چرا).

هرگز

“هرگز” در افغانستان به معنای “تا چند ساعت دیگر” است. ساعت هفت صبح غلام دستگیر را می‌بینید که عصبانی است. می‌گوید:

“من دیگر هرگز به خانه‌ی محی‌الدین نخواهم رفت. خیلی بی‌ناموس است. خیلی پست است”.

شام غلام دستگیر را در خانه‌ی محی‌الدین می‌بینید – با تحفه. تعجب نمی‌کنید. آن چند ساعت که در معنای قید “هرگز” بود، منقضی شده و حالا همه چیز جور است.

به همین خاطر، وقتی که یک افغان می‌گوید”هرگز” حتما ساعت‌تان را چک کنید.

بیگانگان

این درست است که ساکنان این آب و خاک مقدس هرگز به بیگانگان تسلیم نمی‌شوند. اما افغان‌ها در تشخیص بیگانگان از غیربیگانگان معمولا مشکل دارند. امریکایی‌ها را نشان‌شان بدهید، می‌گویند:

“اوه، دوستان امریکایی را می‌گویید؟ جیمز و پیتر را امروز دیدیم. واقعا قند هستند. خیلی شوخ‌اند. برای ما مثل برادرند”.

پاکستانی‌ها که هیچ. عضو فامیل‌اند. عرب‌ها برادران مومن و همسنگرند. اروپایی‌ها خارجی‌اند و خارجی ها میمهان‌اند و میهمان عزیز خداوند و خداوند نور چشم ما. ایرانی‌ها بیگانه هستند اما کارخانه‌ی سنگبری دارند و پتوهای کمیته‌ی امداد امام خمینی در زمستان جان است. می‌ماند زیمبابوه که تنها کشوری است که بدبخت‌تر از ماست و به حکم ِ چو بنشسته‌ای دست خوابیده گیر نمی‌توانیم بدبین‌شان باشیم.

تسلیم نخواهند شد

این عبارت “تسلیم نخواهند شد” یکی از صناعات ادبی مشهور در زبان دری است. اسم رسمی این صنعت ادبی “می‌شویم اما می‌گوییم نمی‌شویم” هست. مورد استعمال این صنعت گسترده است. مثلا وقتی یک افغان می‌گوید “دیگر مزاحم‌تان نمی‌شوم”، معنایش این نیست که واقعا دیگر مزاحم نمی‌شود. معنایش این است که حوصله‌ی‌تان را فراخ کنید، مزاحمت تازه شروع شده. “وقت‌تان را نمی‌گیرم”، یعنی “من تا چهار ساعت دیگر اینجا هستم”. اگر شنیدید که یک افغان گفت “لطفا برای من غذا نیاورید”، فکرتان باشد که غذا زیاد بگیرید. تسلیم نخواهند شد نیز همین‌طور است. وقتی این جمله را شنیدید مطمئن باشید که روند تسلیم شدن تکمیل شده. ساکنان این آب و خاک مقدس سخن را هنرمندانه می‌گویند. جای تشویش نیست.